Rozwód i separacja

Tagi:

autor: Centrum Praw Kobiet
brak oceny

„Poznaj swoje prawa" nr 5

Rozwód i separacja

Oto kolejny biuletyn „Poznaj swoje prawa", redagowany przez Centrum Praw Kobiet - partnera kampanii „Avon kontra przemoc". Tym razem jest on poświęcony rozwodowi i separacji.

Kiedy można uzyskać rozwód?

Niezależnie od tego, czy kobieta czuje się winna, czy też całą odpowiedzialność za rozpad małżeństwa ponosi jej małżonek, ma ona prawo wystąpić do sądu z pozwem rozwodowym. Polskie prawo nie wymienia przyczyn, których zaistnienie oznacza automatyczne uzyskanie rozwodu. O uzyskaniu rozwodu nie przesądza ani alkoholizm, ani przemoc i zdrada małżeńska. Zgodnie z rozwiązaniem przyjętym w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, aby uzyskać rozwód musisz wykazać, że nastąpił zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. A oto jak brzmi stosowny artykuł kodeksu rodzinnego (Art. 56 § 1): „Jeżeli między małżonkami nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, każde z małżonków może żądać, ażeby sąd rozwiązał małżeństwo przez rozwód". Termin "rozkład pożycia" nie jest zbyt precyzyjny. Sądy przyjmują, że występuje wówczas, gdy zerwaniu uległy wszelkie, łączące małżonków, formy więzi - duchowej, fizycznej i gospodarczej. Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika jednak, że zerwanie więzi duchowej i fizycznej pomiędzy małżonkami, nawet przy istnieniu więzi gospodarczej, jest wystarczającą przesłanką do uzyskania rozwodu. Wspólne zamieszkiwanie, co w polskich warunkach jest regułą, nie stanowi, więc przeszkody w uzyskaniu rozwodu.

W przypadku wystąpienia o rozwód z orzekaniem o winie, sąd jest zobowiązany do wszechstronnego wyjaśnienia przyczyn i okoliczności rozkładu pożycia małżeńskiego. Jest to niezbędne do ustalenia, które z małżonków ponosi winę za rozkład pożycia. Kobieta powinna jednak wiedzieć o tym, że mimo zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego, może nie otrzymać rozwodu (art. 56 § 2 k.r. i o.), jeśli sąd uzna, że:

1. Nie jest to wskazane ze względu na dobro waszych małoletnich dzieci. Sąd zobowiązany jest do oceny wpływu, jaki orzeczenie rozwodu będzie miało na dzieci. W tym celu sądy często kierują małżonków i dzieci do ośrodków diagnostycznych. Jak wynika z badań prof. Małgorzaty Fuszary i z obserwacji prowadzonych w Centrum Praw Kobiet, sądy i psycholodzy z ośrodków diagnostycznych, wydając orzeczenia i opinie w sprawach rozwodowych i kontaktów z dziećmi, opierają się często na powszechnie funkcjonujących stereotypach dotyczących rodziny i dobra dziecka. Zdarza się, ze sprawy rozwodowe małżeństw, w których mąż stosował przemoc, trwają latami lub sąd nie udziela rozwodu, zasłaniając się dobrem małoletnich dzieci. Tymczasem badania naukowe nie pozostawiają wątpliwości, co do tego, że przemoc w domu, nawet jeśli samo dziecko nie jest bite, a jest tylko świadkiem przemocy wobec matki, ma zdecydowanie negatywny wpływ na jego psychikę.

2. Gdy z innych względów byłoby to sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. W tym wypadku w grę może wchodzić interes lub dobro współmałżonka lub innych osób (np. małoletnich dzieci jednego ze małżonków, lub dzieci pełnoletnich). Za sprzeczne z zasadami współżycia można np. uznać orzeczenie rozwodu, gdy małżonek pozwany jest nieuleczalnie chory, wymaga moralnego lub finansowego wsparcia.

3. Gdy rozwodu żąda małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia. W tym przypadku ustawa przewiduje wyjątki. Małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia może otrzymać rozwód, jeżeli: o drugi małżonek wyraża przed sądem zgodę na rozwód drugi małżonek nie wyraża zgody na rozwód, ale jego odmowa jest w określonej sytuacji sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (np. małżonek pozwany nie kocha współmałżonka, dokucza mu itp., a na rozwód nie zgadza się z czystej złośliwości, małżonek żądający rozwodu ma na swoim utrzymaniu pozamałżeńskie dzieci). Wówczas, pomimo że rozwodu domaga się małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, rozwód może zostać orzeczony.

Podejmując decyzję o rozstaniu ze współmałżonkiem, kobieta powinna wiedzieć, że w niektórych sytuacjach zamiast o rozwód powinna wystąpić o unieważnienie małżeństwa. Unieważnienie małżeństwa następuje wtedy, gdy zawarto je niezgodnie z prawem. Sytuacje takie mają miejsce, gdy:

- bez zezwolenia sądu opiekuńczego związek małżeński zawarł mężczyzna, który nie ukończył 21 roku życia lub kobieta, która nie ukończyła lat 18;

- ?małżeństwo zawarła osoba całkowicie ubezwłasnowolniona;

- ?małżeństwo zawarła osoba chora psychicznie lub z niedorozwojem umysłowym;

- małżeństwo zawarła osoba pozostająca juz w związku małżeńskim;

- ?między małżonkami zachodzi bliski stopień pokrewieństwa lub powinowactwa, albo gdy małżonkowie pozostają w stosunku przysposobienia;

- ?małżeństwo zostało zawarte przez pełnomocnika, a pełnomocnictwo nie było ważne lub było skutecznie odwołane.

Jeśli na przykład, po zawarciu małżeństwa okazało się, że małżonek jest chory psychicznie, kobieta powinna wystąpić o unieważnienie małżeństwa, a nie o rozwód. Unieważnienie małżeństwa powoduje, że rozwiązany w ten sposób związek traktuje się jak niebyły to znaczy tak, jakby małżeństwo nigdy nie zostało zawarte. Pozew o unieważnienie małżeństwa należy złożyć w sądzie. Poza małżonkiem może to zrobić prokurator lub każdy, kto ma w tym interes

(np. pierwsza żona mężczyzny, który zawarł drugi związek małżeński, gdy jego pierwsze małżeństwo nie zostało rozwiązane)

Rozwód z orzekaniem i bez orzekania o winie

Przed wystąpieniem o rozwód kobieta powinna podjąć decyzję, czy chcesz, aby wyrok został wydany z orzekaniem czy też bez orzekania o winie. Decyzja ta pociąga za sobą określone konsekwencje. Jeśli zdecyduje się na uzyskanie rozwodu z orzekaniem o winie, musi się liczyć z tym, że sprawa będzie trwała dłużej, gdyż sąd jest zobowiązany do ustalenia, który z małżonków jest winny rozkładu pożycia. Będzie musiała dowieść, że wina leży po stronie męża, a on będzie się z pewnością bronił. Nawet w sytuacji oczywistej winy (np. zdrada), mężczyźni najczęściej się bronią i starają się wykazać, że wina leży również po drugiej stronie. Czasem nalegają, by kobieta się zgodziła na rozwód bez orzekania o winie. Jeżeli sąd orzeka o winie, to w wyroku rozwodowym może stwierdzić, że:

1. Żadne z małżonków nie jest winne rozkładu pożycia małżeńskiego; na przykład małżonkowie nie mogą dojść do porozumienia z powodu niezgodności charakterów;

2. wyłącznie winne rozkładu pożycia jest jedno z małżonków;

3. winni rozkładu pożycia są oboje małżonkowie.

W każdym przypadku sąd powinien wnikliwie zbadać sprawę i indywidualnie rozpatrzyć kwestię winy małżonków. Polskie prawo nie zawiera katalogu zachowań, które przesądzają o winie jednej strony. Można natomiast wymienić kilka przykładowych zachowań, które w zasadzie powinny przesądzać o winie małżonka. Należą do nich:

1. nadużywanie alkoholu;

2. agresywne zachowanie i używanie przemocy w stosunku do członków rodziny;

3. zdrada małżeńska;

4. opuszczenie współmałżonka bez ważnych powodów;

5. zawinione nie przyczynianie się do zaspokajania podstawowych potrzeb rodziny.

Należy pamiętać, że badający kwestię winy małżonków, sąd często kieruje się stereotypowym myśleniem. Jak wykazały badania prof. Małgorzaty Fuszary, pomimo istniejącego w prawie zapisu o równości praw i obowiązków małżonków, sądy w sposób tradycyjny, a co za tym idzie nierównościowy i niesprawiedliwy, oceniają wywiązywanie się kobiet i mężczyzn z obowiązków małżeńskich. I tak na przykład, gdy mężczyzna nie nadużywa alkoholu, pracuje zawodowo i nie zdradza żony, trudno jest mu przypisać winę za rozkład małżeństwa. Natomiast od kobiety, oprócz pracy zawodowej, (czyli przyczyniania się do zaspokajania finansowych potrzeb rodziny) oczekuje się, że będzie dbała o dom, dzieci i męża, ( sprzątanie, pranie, gotowanie itp.) a jeśli tego nie robi, to znaczy, że nie wywiązuje się ze swoich obowiązków i tym samym przyczynia się do rozkładu pożycia małżeńskiego.

Należy, więc przygotować się na pytania dotyczące tak zwanej dbałości o rodzinę typu: "Kto gotował obiady, sprzątał itp." Odpowiadając na takie pytania kobieta ma prawo argumentować, że prawo nakłada na oboje małżonków równe prawa i obowiązki, a zatem nie można kobiecie przypisać winy, jeśli w stopniu nie mniejszym od męża wywiązywałaś się z obowiązków domowych i opiekuńczych wobec dzieci.

Wyrok stwierdzający, że tylko jedna strona jest winna rozkładu pożycia wywiera istotne skutki prawne, przede wszystkim, jeśli chodzi o obowiązek alimentacyjny na rzecz drugiego małżonka.

Ponadto w pewnych okolicznościach może stanowić ważny powód do żądania ustalenia nierównych udziałów przy podziale majątku wspólnego małżonków, może pomóc w uzyskaniu eksmisji współmałżonka w sprawie rozwodowej.

Jeśli kobieta zdecyduje się na rozwód bez orzekania o winie, powinna mieć świadomość tego, że małżonek musi wyrazić zgodę na taki tryb orzekania rozwodu. Wówczas sąd zwolniony jest z orzekania o winie i bada tylko, czy nastąpił rozkład pożycia. Sprawy o rozwód bez orzekania o winie trwają z reguły krócej, ale kobieta powinna zdawać sobie sprawę ze skutków, jakie pociąga za sobą ta formuła uzyskania rozwodu. Nie należy, więc podejmować decyzji pochopnie oraz nie ulegać namowom swojego adwokata, któremu może zależeć na jak najszybszym zakończeniu sprawy. Proponujemy rozważenie wszystkich za i przeciw. Jeśli kobieta zrezygnuje z orzekania o winie, powinna to wykorzystać do uzyskania korzystnego rozwiązania dotyczącego np. podziału majątku lub kontaktów z dziećmi.

Jeśli sąd w wyroku rozwodowym orzeknie o winie bez zgody kobiety, może ona wnieść apelację tylko co do winy.

Separacja

Od dnia 16 grudnia 1999 istnieje możliwość uzyskania prawnej separacji. Separacja rodzi takie same skutki jak rozwód, z tą różnicą, że małżeństwo istnieje nadal, co w konsekwencji powoduje, że nie można zawrzeć nowego małżeństwa ani wrócić do poprzedniego nazwiska. Orzekając separację sąd będzie rozstrzygał o obowiązku alimentacyjnym, opiece nad dziećmi, podziale majątku. Pozew o separację wnosi się podobnie jak przy rozwodzie do sądu okręgowego.

Postępowanie sądowe w sprawie separacji może toczyć się w dwóch trybach:

_ w trybie spornym, gdy tylko jeden z małżonków wnosi pozew o separację;

_ w trybie niespornym, gdy oboje małżonkowie zgodnie występują z wnioskiem o separację oraz nie mają wspólnych małoletnich dzieci.

W trybie spornym orzeka jeden sędzia wraz z dwoma ławnikami, a wpis tymczasowy wynosi 500 zł, Natomiast w trybie niespornym orzeka jeden sędzia, a wpis tymczasowy wynosi 100 zł. Dla orzeczenia separacji konieczny jest zupełny rozkład pożycia, nie musi być to jednak rozkład trwały, tak jak w przypadku rozwodu. Sąd orzekając separację może zobowiązać małżonków do wzajemnej pomocy. Może mieć to znaczenie, gdy jeden z małżonków choruje.

Alimenty orzeczone na małżonka są bezterminowe. Nie ma tu zastosowania art. 60 § 3 kr. O separację może wystąpić małżonek wyłącznie winny rozpadu pożycia i nie stanowi to przeszkody rozwiązania małżeństwa. Odmowa zgody na separację przez małżonka niewinnego nie stanowi przeszkody rozwiązania małżeństwa przez separację.

Jeśli masz dodatkowe pytania skontaktuj się z nami.

Centrum Praw Kobiet, tel./ fax (022) 652 01 17, e-mail: sekretariat@cpk.org.pl, www.cpk.org.pl

telefon zaufania 22 621 35 37

Więcej informacji o Kampanii znajdziesz na: www.AVONkontraprzemoc.pl

| Dodaj do ulubionych

Udostępnij |