Parę słów o mediacji

Parę słów o mediacji...

Artykuł napisany na podstawie materiałów zamieszczonych na stronie WWW.MEDIACJE.PL

Mediator jest osobą, która posługując się bezpiecznymi procedurami pomaga stronom negocjować kwestie sporne i osiągnąć ich własne, wspólne porozumienie. W Polsce mediacje są jednak wciąż mało znane i niewielu Polaków korzysta ze spotkań z mediatorem, zwłaszcza, jeżeli za punkt odniesienia weźmiemy chociażby kraje Europy Zachodniej. Skąd się bierze ta dysproporcja? Prawdopodobnie przyczyną jest brak dostatecznego przepływu informacji i brak akcji mających na celu zapoznanie społeczeństwa Polskiego z dobrodziejstwami mediacji. Od kilku lat w Polsce działają jednak organizacje zrzeszające mediatorów. Jedną z nich jest Krajowe Centrum Mediacji (KCM) z siedzibą  w Krakowie i oddziałami w całym kraju. Niedawno (w czerwcu tego roku) KCM powołało Stowarzyszenie Mediacje Polska. (...)

Co to jest mediacja?

Mediacja to sposób rozwiązywania konfliktu, którego charakterystyczną cechą jest udział osoby trzeciej, bezstronnej  i neutralnej, czyli mediatora. Celem mediacji jest wypracowanie przez strony dobrowolnej ugody, satysfakcjonującej obie strony.

Mediacje w sprawach rodzinnych

Jednym z rodzajów postępowania mediacyjnego w sprawach cywilnych są mediacje rodzinne. Mogą one być stosowane do wszystkich sporów pomiędzy członkami tej samej rodziny połączonej pokrewieństwem lub powinowactwem oraz tymi, którzy pozostawali lub pozostają w związkach rodzinnych zdefiniowanych przez Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy. Spory rodzinne mają szczególny charakter z uwagi na 3 elementy. Po pierwsze konflikty  oraz problemy rodzinne angażują osoby, które z istoty rzeczy pozostają w wzajemnie zależnych i trwałych związkach. Po drugie związane są z negatywnymi emocjami i dodatkowo je potęgują. Po trzecie sytuacja rozwodu lub separacji dotyka wszystkich członków rodzinnych, a w szczególności dzieci. Biorąc pod uwagę wyniki badań nad wykorzystaniem mediacji w sprawach rodzinnych w kilku krajach, stwierdza się, że ten sposób rozwiązywani konfliktów może:

Ø      Poprawić porozumiewanie się między członkami rodziny;

Ø      Ograniczyć konflikty między stronami w sporze;

Ø      Doprowadzić do rozstrzygnięć polubownych;

Ø      Utrzymać ciągłość osobistych kontaktów między rodzicami i dziećmi;

Ø      Obniżyć społeczne i ekonomiczne koszty separacji lub rozwodu ponoszone przez same  strony jak  i koszty ponoszone przez Państwo.

Ø      Skrócić czas, który w razie wyboru innego sposobu rozwiązania konfliktu byłby konieczny do rozstrzygnięcia sporu.

Pozostaje jeszcze ustalić jakie sprawy rodzinne mogą być przedmiotem mediacji. Tak, więc mediacja rodzinna może dotyczyć pojednania pary małżeńskiej, zaspokojenia potrzeb rodzinnych, alimentów, władzy rodzicielskiej oraz sposobów jej sprawowania, kontaktów z dziećmi oraz spraw majątkowych podlegających rozstrzygnięciu w przypadku decyzji o rozwodzie lub separacji. Jednak ostatecznie to strony, które są wyłącznymi autorami ugody decydują o jej zakresie i przedmiocie. Może zdarzyć się sytuacja, że mediacja nie będzie miała nic wspólnego z decyzją o rozwodzie, a jej przedmiotem będzie na przykład sposób komunikowania się pary małżeńskiej. Mediator rodzinny upewnia się o czym strony chcą rozmawiać i jakie sprawy ma regulować ugoda. Warto też wyraźnie podkreślić, że mediacja, której tłem jest rozwód lub separacja nie jest jednoznaczna z orzeczeniem rozwodu lub separacji. Jedyną uprawnioną do tego instytucją jest sąd. Natomiast warunki rozwodu lub separacji  podział majątku, opieka nad dziećmi, wzajemne zobowiązania, koszty postępowania itp. mogą i bardzo często są ustalone przez strony w procesie mediacji. W innym wypadku to sąd zadecyduje o wszystkim, a strony chcąc lub nie będą musiały zastosować się do jego decyzji. Zgodnie z art. 445 KPC ?w każdym stanie sprawy o rozwód lub separację sąd może skierować sprawy do mediacji w celu ugodowego załatwienia spornych kwestii. Jednak strony mogą wziąć sprawę w swoje ręce i zaraz po wniesieniu sprawy o rozwód do sądu udać się do mediatora, by ustalić warunki rozwodu. Ustalenia te po przyjęciu formy pisemnej ugody, podpisaniu przez obie strony i przedstawieniu sądowi  z bardzo dużym prawdopodobieństwem zostaną przez niego zatwierdzone. W taki sposób zdecydowanie zaoszczędzą czas, pieniądze oraz nerwy.

Co to jest konflikt?

O konflikcie możemy mówić wtedy, gdy dwie lub więcej strony wzajemnie od siebie zależne spostrzegają niemożność równoczesnego zaspokojenia własnych potrzeb i podejmują działania, aby tą sytuację zmienić. Najczęstszymi przyczynami konfliktów są zaburzone relacje między ludźmi, brak spójności posiadanych informacji, odmienny system wartości, nadużywanie władzy lub też brak zgodności między stronami, co do podziału własności. W zależności od tego jak ważny jest przedmiot konfliktu, ludzie podejmują różne działania. Od tego jakie o­ne będą, zależą dalsze losy sporu. Mogą to być m.in.: unikanie konfliktu poprzez udawanie, że nie widzi się problemu lub zmianę definicji sytuacji. W obliczu konfliktu można również zrezygnować z własnych żądań ustępując drugiej stronie. Pozostaje pytanie czy poddanie się jest świadomą decyzją czy jedynym sposobem, by uniknąć dalszych problemów. Możliwym rozwiązaniem sytuacji konfliktowej jest podjęcie walki w celu zniszczenia wroga. Roszczenia schodzą z pierwszego planu i zaczyna dominować chęć zemsty, ukaraniadrugiej strony. Są jeszcze inne wyjścia  kompromis lub współpraca. W kompromisie zyskujemy coś, ale i coś tracimy. Wymaga to już jednak zdystansowania się do problemu i rozmowy z drugą stroną, a więc nie zawsze jest możliwe. Współpraca to znalezienie wspólnej płaszczyzny porozumienia i poszukiwanie rozwiązań, które będą zadowalające dla obu stron. Jeśli pomimo wysiłków nie udaje znaleźć się wyjścia, strony często decydują się na interwencje stron trzecich wnoszą sprawę do sądu i/lub decydują się na mediacje. Różnica między tymi dwoma jest taka, że rozprawa sądowa, jeśli się już zacznie nie podlega woli stron. W procesie w sprawę angażują się już nie tylko skłócone osoby, ale również osoba sędziego, przedstawiciele prawni, świadkowie itd. Ostateczny werdykt z dużym prawdopodobieństwem może nie wyrażać woli przynajmniej jednej ze stron wzbudzając tym samym dalsze negatywne uczucia. Mediacja jest dla kontrastu procesem dobrowolnym, w którym strony mogą, ale nie muszą brać udziału. Wypracowane rozwiązanie wyraża bezpośrednio ich wolę, z tym tylko zastrzeżeniem, że w ocenie obu ma być satysfakcjonująca. Dopilnowanie spełnienia tego warunku jest rolą mediatora.

Zasady mediacji

Mediacje to proces opierający się na zasadach, które są warunkiem koniecznym postępowania. O czterech z nich wspomniano już w tym artykule. Są to bezstronność mediatora, dobrowolność, satysfakcja dla obu stron oraz autonomiczność konfliktu. Pierwsza z nich oznacza, że mediator jest osobą niezależną i nie związaną z żadną stron. Ponadto mediator nie tworzy rozwiązań, nie doradza, nie krytykuje, ani nie wydaje opinii. Jego zadaniem jest pilnowanie procedur, stworzenie mostu komunikacyjnego miedzy stronami oraz upewnienie się, że ugoda jest satysfakcjonująca dla obu stron. Niedopuszczalne jest bowiem przyjęcie rozwiązania, które jest korzystne jedynie dla jednej strony i niekorzystne dla drugiej (zasada satysfakcji obu stron). Dobrowolność udziału oznacza, że strony muszą wyrazić wolę udziału w postępowaniu i w każdym momencie mogą z niego zrezygnować. Rezygnacja lub nie przystąpienie nie rodzi żadnych konsekwencji prawnych! Dobrowolność udziału dotyczy również mediatora, z tą różnicą, że jest o­n zobowiązany podać uzasadnienie swej decyzji. Autonomia konfliktu oznacza, że zarówno konflikt jak i jego rozwiązanie należą wyłącznie do stron i to o­ne mają ostateczny głos. Pozostałe i równie ważne zasady to gotowość do ugody, nieformalny i prywatny charakter postępowania mediacyjnego, poufność, działanie w dobrej wierze i szacunek. Pierwsza z nich mówi o tym, że strony muszą chcieć znaleźć wspólne rozwiązanie. Mediator nie będzie pracować z osobami, które nie są pewne czy w ogóle chcą współpracować. Spotkania z mediatorem są nieformalne i mają charakter prywatny. Są więc organizowane w miejscu neutralnym i spokojnym, tak by strony czuły się bezpiecznie i pewnie. Działanie w dobrej wierze mówi o tym, że strony odwołują się jedynie do prawdy. Mediator nie sprawdza prawdziwości wypowiadanych przez strony słów. Jeśli     w trakcie postępowania strony przedstawiać będą odmienne wersje zdarzeń, mediator ma prawo wnioskować, że któraś ze stron mówi nieprawdę i na tej podstawie podjąć decyzję o zakończeniu procesu mediacji. Ostatnia zasada jest najbardziej uniwersalną i podstawową ze wszystkich pozostałych wzajemny szacunek i to zarówno na poziomie zachowania jak i wypowiadanych treści. Nieprzestrzeganie którejkolwiek z zasad, przez którąkolwiek ze stron jest powodem do zerwania mediacji.

Jak wygląda postępowanie mediacyjne?

Postępowanie mediacyjne jest jasno określone. Po ustaleniu terminu i miejsca spotkania strony oraz mediator spotykają się. Mediator stara się unikać sytuacji, w której strony wysyłają swoich prawnych reprezentantów. Wyjątkiem są mediacje w sprawach gospodarczych, gdzie najczęściej (ale nie zawsze) z mediatorami spotykają się przedstawiciele stron, a nie bezpośrednio o­ne same. Przedstawiciel musi posiadać odpowiednie pismo upoważniające go do reprezentowania strony w postępowaniu mediacyjnym. Warto zauważyć, że w wyjątkowych sytuacjach mediator może osobno spotykać się z każdą ze stron lub prowadzić rozmowy za pośrednictwem telefonu. Pierwsza sytuacja może mieć miejsce, gdy konflikt między stronami jest tak silny, że pod żadnym warunkiem nie chcą jednocześnie przebywać w jednym miejscu. Druga sytuacja może zdarzyć się jeśli jedna ze stron mieszka bardzo daleko lub pozostaje poza granicami kraju. Sytuacje te są jednak rzadkością i mediator skorzysta z nich tylko w ostateczności. Rozpoczęcie spotkania to wyrażenie kolejno przez każdą ze stron swojego punktu widzenia bez przerywania, bez oceniania i z uwzględnieniem wszystkich aspektów, o których chce mówić. Później najczęściej spotkania mają miejsce na osobności, podczas których mediator omawia z każdą ze stron możliwe rozwiązania Spotkanie te trwają mniej więcej taką samą ilość czasu. Po zakończeniu spotkań na osobności strony przedstawiają sobie wzajemnie propozycje rozwiązań  i z pomocą mediatora doprecyzowują je, a później zapisują. Nad prawidłowością przebiegu całości spotkania bezustannie czuwa mediator.

Ugoda i co dalej?

Ugoda to zatwierdzone przez obie strony rozwiązanie sytuacji konfliktowej. Nie jest to jednak rozwiązanie byle jakie, musi bowiem spełniać pewne kryteria. Są to zgodność z prawem, zgodność  z zasadami współżycia społecznego, zrozumiałość i brak wewnętrznych sprzeczności. Ugoda nie może również służyć obejściu prawa. Oprócz wymienionych powyżej kwestii mediator sprawdzi czy ugoda jest satysfakcjonująca dla obu stron, czy jest możliwa do zrealizowania, czy wynikające z niej rozwiązania będą trwałe oraz czy rozwiązuje o­na wszystkie kwestie sporne. Jeśli po spisaniu ugody, któraś ze stron stwierdzi, że druga nie realizuje swoich zobowiązań może ponownie rozpocząć postępowanie mediacyjne.

Przygotowanie:

Redakcja Plasterek