O stresie i radzeniu sobie z nim

Adrenalina, noradrenalina, tyroksyna

czyli coś o stresie i radzeniu sobie z nim

 

Pierwsze zdanie na temat stresu jakie usłyszałam na studiach brzmiało: „Stres pisze się przez jedno s" i tyle z tego wykładu zapamiętałam. Jakoś specjalnie nie zainteresował mnie temat chyba tylko dlatego, że pogoda była piękna, wakacje ledwo co się skończyły, opalenizna jeszcze ładnie się trzymała i daleka byłam od jakiegokolwiek zestresowania. Jednak czas biegł i sesja nadchodziła, a wraz z nią ten stres przez jedno „es". Należało wrócić do notatek i przyjrzeć się temu czemuś. Zwłaszcza, że to coś jest niemal stale w naszym życiu obecne.

Stres nie jest niczym innym, jak tylko pozostałością po naszych praprzodkach, którym szalenie był do przeżycia potrzebny, a raczej to co robił z organizmem pomogło im przetrwać. Pod wpływem stresu bowiem aktywizowany jest układ współczulny (taka część układu nerwowego niezależna od naszej woli), dochodzi do zmian w procesach fizjologicznych, wzrasta poziom wydzielanych hormonów - adrenaliny, noradrenaliny, tyroksyny. Co powoduje, że do pracy pobudzane zostają  najważniejsze narządy. Wzrasta nam ciśnienie krwi, rośnie poziom cukru, mięśnie się napinają, wzrasta aktywność umysłowa, wyostrzona jest percepcja, a tłumiona zaczyna być wrażliwość na ból. Wszystko to wspaniale działało, gdy wiać musieliśmy przed tygrysem szablozębnym na sam czubek wielgachnego drzewa. W odległych prehistorycznych czasach walczyliśmy głównie ze stresorami natury fizycznej - drapieżniki, żywioły. Obecnie, reakcja na stres nie uległa zmianie, zmieniły się natomiast stresory - zamiast tygrysa rozwścieczanego z głodu, mamy szefa żądającego od nas pracy na najwyższych obrotach, zamiast rozszalałych żywiołów - presję społeczną wymuszającą na nas takie czy inne zachowanie. Organizm reaguje tak samo, jednak nie potrzebna mu aż taka mobilizacja energetyczna, nie będziemy bowiem walczyć z szefem na noże ani wdrapywać się na drzewo. Nadmiar energii którą posiadamy staje się szkodliwy dla organizmu, jeśli nie jest on spożytkowany.

Pojęcie stresu popularyzował fizjolog Hans Seyle. Porównał on stres do temperatury ciała, pewien jego poziom jest potrzebny, nadmiar jednak może, jak i znacznie podwyższona temperatura, zabić. Stres przebiega na poziomie psychicznym i fizycznym. Organizm nie jest w stanie znieść ciągle utrzymującej się długotrwałej mobilizacji. Powoduje ona zmiany strukturalne w  tkankach i narządach czego skutkiem mogą być choroby psychosomatyczne. Ważna jest umiejętność rozpoznawania symptomów przeciążenia nadmiernym stresem. Do nich należą: krótkotrwałe objawy fizyczne, które są skutkiem wydzielania adrenaliny i zazwyczaj pojawiają się w sytuacji fizycznego zagrożenia; krótkotrwałe obniżenie efektywności pracy. Długotrwałe objawy fizyczne, które są skutkiem długotrwałej ekspozycji na podwyższony poziom adrenaliny. Jednym ze skutków działania adrenaliny, jest usprawnienie zaopatrzenia mięśni w substancje energetyczne. Powoduje to ich niedobór w innych  organach, co w konsekwencji prowadzi do zaburzeń wewnątrz organizmu. Może się to manifestować na wiele sposobów, min. zmianą apetytu, bólami głowy, pleców, uczuciem zimna, uczuciem nieustannego zmęczenia, zaburzeniami w aktywności seksualnej. Długotrwale odczuwany stres odciska swoje piętno również w sferze psychicznej. Możemy mieć trudności w procesach myślenia, rozwiązywania problemów, podejmowania decyzji, pojawić się mogą stany lękowe, niepokój, chaos myślowy, niemożność koncentracji uwagi, złe samopoczucie, zmiany nastroju, poczucie utraty kontroli, przygnębienie. To wszystko może doprowadzić nas do chętniejszego sięgania i wspomagania się używkami - kawą, alkoholem, papierosami, sięganiem do leków i narkotyków.

Stres a raczej jego wpływ na nas przejawia się również w naszym zachowaniu. Często może powodować, że głośniej i szybciej mówimy, jesteśmy małostkowi, obgryzamy paznokcie, zaczynamy mieć tiki nerwowe, dudnimy palcami o blat stołu, popełniamy liczne błędy, jesteśmy bardziej narażeni na wypadki. Sporo tego jest i nic dobrego niestety nie przynosi. Dlatego warto nauczyć się radzić sobie ze stresem.

Jak radzić sobie ze stresem

W psychologii rozwija się relacyjne podejście do stresu. Stres jest tutaj rozumiany jako relacja między osobą a otoczeniem. Stresem jest taka sytuacja, która zostanie oceniona przez daną osobę jako obciążająca czy przekraczająca jej zasoby, czyli możliwości poradzenia sobie. Dlatego ważne staje się nie samo wydarzenie (stresor), ile przekonanie, że nie potrafimy mu sprostać!

Stres tutaj nie wynika wyłącznie z obiektywnych warunków otoczenia, ani nie jest zależny wyłącznie od osoby, ale jest uzależniony od wzajemnego wpływu cech środowiska i właściwości znajdującej się w nim osoby.   

Jakość naszego działania w dużej mierze zależy od poziomu stresu, któremu jesteśmy poddani. Oznacza to, że w przypadku zbyt niskiego pobudzenia (niskiego poziomu stresu) efektywność naszej pracy jest gorsza, odczuwamy brak motywacji do działania, znużenie, znudzenie. Nadmierne pobudzenie (silny stres) podobnie niekorzystnie wpływa na efekty naszego działania. Warto pamiętać, iż sami mamy możliwość regulowania poziomu stresu poprzez postawę wobec doświadczanych sytuacji, poprzez sposób ich interpretacji. Wiedząc o tym, możemy wpływać na efektywność swoich działań poprzez wzrost i zoptymalizowanie poziomu pobudzenia (stresu).

Jak już wiemy stres nie od razu sieje spustoszenie w naszym organizmie. Krótkotrwałe stresowanie się prowadzi do zmęczenia, znużenia. Sposoby na stres są prostsze niż nam się wydaje- wystarczy wcześniej kłaść się spać lub robić przerwę w czasie wykonywania pracy. Inna rada brzmi tak: upewnij się czy wszystkie te czynności, które cię teraz pochłaniają służą osiągnięciu twoich życiowych celów. W ten sposób możemy zidentyfikować czynności, które są bezcelowe a zatem możemy je wyeliminować. Innym jeszcze sposobem uchronienia się przed stanem wyczerpania jest usprawnienie metod gospodarowania swoim czasem, które pozwolą nam podnieść efektywność własnej pracy, dając jednocześnie czas na relaks.

Sposobów walki ze stresem jest wiele. Zanim jednak wybierzemy któryś z nich należy rozpoznać skąd ten stres pochodzi. Inaczej radzić sobie będziemy ze stresem związanym z pracą zawodową, a inaczej jeśli przykre odczucia związane są z relacją z naszym partnerem. Inaczej zapobiegamy konsekwencjom stresu pochodzącego od czynników zewnętrznych, a inaczej wynikających z przemęczenia. 

Jeżeli przyczyną narastającego w nas nieprzyjemnego napięcia (stresu) jest mające nadejść wkrótce określone zdarzenie, dysponujemy mniej lub bardziej skutecznymi technikami, które pozwalają nam przygotować się psychicznie na tę sytuacje, a tym samym ujarzmić (poddać kontroli) towarzyszący temu stres.

Kontrolę poziomu stresu możemy osiągnąć na wiele sposobów, m.in.:

Powtarzanie:
Uczestnicząc w pewnym zdarzeniu wiele razy, np. idąc kolejny raz na rozmowę kwalifikacyjną, czy publicznie zabierając głos, możemy osiągnąć określony poziom swobody, pewności siebie, który pozwoli na pełną ekspresje naszych możliwości. Jak wiadomo ćwiczenie czyni mistrza.

Planowanie:
Dokonując analizy wyimaginowanych przyczyn wywołujących stres, możemy dokonać również analizy możliwych sposobów odpowiedzi, reakcji na te zdarzenia. Na przykład wyobraziwszy sobie rozmowę
z szefem, który stawia zarzuty wobec mojej osoby, mogę zastanowić się nad optymalnym dla siebie sposobem poprowadzenia tej rozmowy, by nie ulec dezorganizującemu uczuciu stresu lecz konstruktywnie ustosunkować się do krytycznych uwag. Mogę tą rozmowę przetrenować przed lustrem, czy poprosić kogoś z bliskich by taką „scenkę rodzajową" ze mną przećwiczył. Dzięki temu zyskam informację jak zachowuję się w takiej sytuacji, jak jestem postrzegany przez rozmówcę. Co jest moją mocną a co słabą stroną w takiej relacji.

Unikanie:
Jeżeli określone zdarzenie na pewno będzie miało dla nas nieprzyjemny przebieg a jednocześnie nie przyniesie jakichkolwiek korzyści, próba uniknięcia go jest optymalnym rozwiązaniem. Po co tracić czas i energię, gdy można je lepiej spożytkować.

Obniżanie rangi zdarzenia: Bywa, że z powodu pewnych czynników nadajemy określonej sprawie niewspółmiernie dużą rangę, powodując tym samym wzrost poziomu stresu. Dzieje się tak wówczas, kiedy: wyolbrzymiamy znaczenie sytuacji, wiążemy z danym wydarzeniem nieproporcjonalnie duże nadzieje na awans lub korzyści finansowe. Ranga wydarzenia wzrasta z powodu obecności ważnych dla nas osób- rodziny, przyjaciół, etc.

Jeżeli stres staje się problemem właśnie w takich okolicznościach, zastanówmy się dokładnie jakimi dysponujemy zasobami, które pozwolą na obniżenie wartości zdarzenia, redukując tym samym poziom stresu.

- Jeżeli zdarzenie postrzegamy jako bardzo znaczące, spróbujmy usytuować je na drodze do osiągnięcia określonych przez nas celów życiowych. Porównajmy go z innymi ważnymi wydarzeniami, w których już uczestniczyliśmy lub moglibyśmy uczestniczyć.

- Jeżeli oczekujemy pewnej nagrody finansowej, wyobraźmy sobie lub przywołajmy w pamięci inne sytuacje, które również dają taką możliwość- ta nie jest jedyną. Skoncentrujmy swoją uwagę na zadaniu. Myślenie o nagrodzie może jedynie nasilić stres, a poprzez to zdezorganizować nasze działanie i obniżyć jego efektywność

- Jeżeli zależy nam by dobrze zaprezentować się przed rodziną, pamiętajmy, że są to osoby życzliwe, które  nas kochają  i chcą naszego dobra. Podobnie jest w przypadku przyjaciół, oni też nam dobrze życzą. Jeżeli naszemu działaniu przyglądają się inne ważne osoby, pamiętajmy, że nie jest to jedyna okazja by zrobić na nich dobre wrażenie.

Jeżeli nasza uwaga skupiona jest na działaniu, na właściwym wykonaniu zadania, na dalszy plan schodzi ranga zdarzenia.

Obniżanie stopnia niepewności

Niepewność jest jednym z wielu czynników wywołujących stres. Przyczyny niepewności mogą być różne, np.:

- Niemożność przewidzenia przyszłości:
     Niepewność o losy firmy,
     Brak perspektyw rozwoju zawodowego,
     Nieznajomość oczekiwań wobec swojej osoby,

- Nieznajomość opinii szefa na temat naszych umiejętności,
- Otrzymanie niespójnych instrukcji, wskazówek.

W powyższych przypadkach brak danych, nieznajomość zamierzeń innych osób wpływa na obniżenie efektywności naszych działań.

Najlepszą metodą jest wystąpienie do właściwych osób o niezbędne informacje. Wszystkie wspomniane przykłady deficytów informacyjnych wywołują dyskomfort i w konsekwencji budują napięcie, stres. Poznanie chociażby oczekiwań naszego szefa pozwoli nam na projektowanie własnej kariery- łączenie swojej przyszłości z dana firmą lub próba poszukiwania innej, która stworzy  możliwość realizacji naszych ambicji.

Wyobraźnia w walce ze stresem Uruchamianie wyobraźni pozwala na zredukowanie stresu, zwłaszcza kiedy jest połączona z fizyczną relaksacją np. poprzez metodę głębokich oddechów. Zamysł, który leży u podłoża tej metody polega na wykorzystaniu wyobraźni w celu wykreowania takiej scenerii, w której osiągniemy dobre samopoczucie. W im większym stopniu angażujemy swoją wyobraźnię do zaprojektowania otoczenia, tym bardziej sugestywny i satysfakcjonujący uzyskujemy  rezultat.

 

Świadomość, racjonalne myślenie, pozytywne myślenie Trzy wymienione narzędzia pozwalają nam przeciwstawiać się negatywnemu myśleniu. Negatywne myślenie generuje stres i obniża wiarę w siebie, wiarę w sens jakichkolwiek działań. Pojawia się wówczas, kiedy poddajemy w wątpliwość własne umiejętności, zdolności, kiedy obwiniamy się za porażki, błędy, przewidujemy niepowodzenia. Negatywne myślenie jest rodzajem autosugestii- programujemy własny umysł na porażki. Widząc siebie, choćby tylko w wyobraźni, upokorzonego, zawstydzonego wskutek popełnionych błędów, tracimy wiarę w siebie, pewność siebie i w konsekwencji doświadczamy niepowodzeń.

Świadome myślenie Postarajmy się by mimo napięcia, stresu uświadamiać sobie myśli, które powstają w naszym umyśle. Zazwyczaj dzieje się tak, że myśli niepostrzeżenie dla naszej świadomości pojawiają się i znikają. Wśród nich są zarówno myśli pozytywne, jak i negatywne. Oto kilka przykładów negatywnych myśli:

- Poczucie niekompetencji,
- Samokrytycyzm,
- Niezadowolenie ze swojego wyglądu,
- Troska o to by dobrze wypaść przed innymi.

Negatywne myśli wywierają destrukcyjny wpływ na nasze zachowanie. Dlatego tak ważne jest by skierować strumień świadomości- a może nawet notować- te wszystkie myśli, które pojawiają się w naszym umyśle. Uświadomienie sobie tych negatywnych myśli jest pierwszym krokiem, który umożliwi nam wyeliminowanie ich.
Kiedy pojawi się jakakolwiek negatywna myśl, zapiszmy ją, a następnie zastanówmy się czy rzeczywiście istnieją dla niej racjonalne podstawy.  Postępowanie takie za każdym razem, kiedy uświadomimy sobie, że pojawiająca się myśl jest negatywna, pozwoli nam na zauważenie, że większość z nich nie ma jednak racjonalnego uzasadnienia.

Afirmacje i pozytywne myślenie Wychwycenie negatywnych myśli to dopiero połowa sukcesu. By skutecznie z nimi walczyć, należy w ich miejsce zaaplikować myśl pozytywną. Bardzo skuteczną metodą jest przeciwstawianie negatywnym myślom pozytywnych afirmacji. Dzięki temu możemy osiągnąć większą pewność siebie, a przede wszystkim zmienić swój dotychczasowy negatywny wzorzec postępowania w nowy- pozytywny. Podstawą afirmacji jest racjonalna ocena. W oparciu o nią możemy zmienić destrukcyjny obraz siebie.

Oto kilka przykładów afirmacji:

- Potrafię to zrobić.
- Potrafię osiągnąć swój cel.
- Jestem sobą i ludzie lubią mnie za to jaka jestem.
- Kontroluje swoje życie.
- Czerpie naukę ze swoich błędów. Błędy ubogacają doświadczenie, z którego mogę czerpać.
- Jestem wartościowym człowiekiem.

Niekiedy ludzie stosują pozytywne myślenie w sposób lekkomyślny, wierząc, że jest ono skuteczne w każdej sytuacji. Otóż pamiętać należy, że samo pozytywne myślenie jest niewystarczające! Aby przyniosło ono efekt, należy przede wszystkim realistycznie określić swoje cele, stworzyć staranny plan pracy,
a pozytywne myślenie to jedynie  wsparcie dla naszych działań!

"Biofeedback" jako wskazówka w kontroli poziomu stresu Biofeedback jest rodzajem urządzenia złożonego z szeregu elektronicznych czujników, które służą do pomiaru poziomu stresu. Osoba wyposażona w taki zestaw jest przez cały czas informowana o poziomie natężenia stresu. Wynik pomiaru może mieć postać graficzną lub dźwiękową. W oparciu o wynik można ocenić efektywność zastosowanej metody redukcji stresu. Porównując wyniki jakie daje użycie różnych technik redukcji stresu, osoba odnajduje tę technikę, która w jej przypadku przynosi najlepsze efekty, tzn. najskuteczniej obniża poziom stresu.

Biofeedback może funkcjonować w oparciu o trzy rodzaje pomiarów:

- Metoda pomiaru temperatury skóry:
Adrenalina powoduje skierowanie krwi zawierającej substraty energetyczne do organów mających strategiczne znaczenie w procesie radzenia sobie ze stresem. Konsekwencją jest słabsze ukrwienie skóry i obniżenie jej temperatury.

- Metoda elektrycznego przewodnictwa skóry:
Pod wpływem stresu zwiększa się wydzielanie gruczołów potowych. Wilgotna skóra stanowi lepszy przewodnik prądu niż skóra sucha.

- Metoda elektrycznej aktywności mięsni:
Opiera się na pomiarze elektrycznego przewodnictwa mięsni pod powierzchnią skóry. Jest przydatna do pomiaru napięcia mięsni.

Techniki redukcji długotrwałego stresu

 

Stres długotrwały można redukować za pomocą technik relaksacji, ważniejsze jednak by zmienić dotychczasowy tryb życia. Nauczyć się efektywnie zarządzać swoim czasem, wypoczywać - nie każdy potrafi odpocząć! Zmienić swoją postawę wobec życia, zdrowo się odżywiać.

Zarządzanie czasem

Zarządzanie czasem jest to zestaw praktycznych umiejętności, które pozwalają efektywnie i produktywnie wykorzystywać czas. Zarządzanie czasem sprzyja kontrolowaniu swoich aktywności i dzięki temu pomaga m.in. zredukować poziom stresu wywołanego pracą. Nadrzędną zasadą, wokół której ogniskuje się całe myślenie, jest koncentrowanie się na rezultatach działań, a nie na samych działaniach. Wreszcie wskazuje się na konkretne umiejętności, które są pomocne w:

- oszacowaniu wartości swojego czasu,
- koncentrowaniu się na priorytetach,
- właściwym planowaniu z uwzględnieniem odpowiednich zasobów,
- bardziej efektywnym wykorzystywaniu swojego czasu,
- unikaniu lub eliminowaniu zakłóceń, przeszkód,
- zwiększeniu produktywności swoich działań.

Ponadto dzięki umiejętności zarządzania czasem, skuteczniej redukujemy długotrwały stres: Możemy to osiągnąć dzięki:

- planowaniu z uwzględnieniem horyzontu czasowego,
- większemu poczuciu sprawowania kontroli nad własnym życiem,
- zwiększeniu swojej produktywności,
- zwiększeniu zadowolenia ze swojej obecnej aktywności i roli zawodowej/ życiowej,
- lepszej jakości wypoczynku i wolnego czasu.

Postawa wobec życia i jej wpływ na poziom stresu

Postawa ma fundamentalne znaczenie z punktu widzenia kontroli poziomu stresu. Jeżeli wykazujemy negatywne, nieprzychylne nastawienie wobec innych, sprzyja to napięciu, stresom, poczuciu wyalienowania i irytacji. Jeżeli natomiast nasza postawa jest pozytywna, potrafimy czerpać radość i zadowolenie z każdej sytuacji. Dzięki temu innych postrzegamy nie jako potencjalnych rywali i konkurentów, ale współpracowników, czerpiemy więcej satysfakcji z kontaktu z nimi.

Właściwy dystans wobec spraw

Pod wpływem stresu łatwo jest stracić właściwą perspektywę. Sprawy relatywnie błahe czy drugorzędne urastają do rangi kluczowych, o decydującym znaczeniu. Naturalną konsekwencją jest wzrost napięcia, co czyni te sprawy jeszcze bardziej zagmatwanymi, trudnymi do rozwiązania. Jeżeli jesteśmy nastawieni pozytywne wobec życia, potrafimy dostrzec dobre strony w każdym wydarzeniu. Doświadczamy mniej zmartwień, lepiej wypoczywamy, śpimy, cieszymy się życiem. Niezwykle ważną umiejętnością jest postrzeganie swoich błędów jako życiowej lekcji, z której można czerpać naukę.     

Jeżeli w naszym życiu pojawi się jakiekolwiek zdarzenie, które wydaje się być potężnym problemem, warto zadać sobie kilka pytań. Oto one:

- Czy rzeczywiście jest to problem?
Jeżeli jest to złożony problem, wielu innym osobom nie udałoby się jemu sprostać lub poddaliby się nie podejmując próby rozwiązania go. Jeżeli zdołamy go rozwiązać będzie to prawdziwy sukces. Jeżeli podejmiemy działania zmierzające do rozwiązania go, to bez względu na rezultat będzie to dla nas wartościowe doświadczenie.

- Czy ktokolwiek inny doświadcza lub doświadczał tego problemu?
Jeżeli tak, warto porozmawiać z nim, by skorzystać z jego doświadczenia lub wspólnie znaleźć jakieś rozwiązanie. Jeżeli tak nie jest to też warto znaleźć osobę, którą darzymy zaufaniem i porozmawiajmy z nią. Być może dzięki temu spojrzymy na problem z innej perspektywy.

- Czy potrafisz temu sprostać?
Zazwyczaj przemyślenie problemu czyni go znacząco mniej zagrażającym, łatwiejszym.

- Jeżeli problemów jest kilka, czy potrafisz przyjąć priorytety?
Pozwoli nam to odróżnić zadania pilne od tych, które możemy odłożyć na później. Ustalenie priorytetów służy zaplanowaniu działań. Przydatną metodą jest stworzenie listy priorytetów.

- Czy naprawdę ma jakiekolwiek znaczenie? Pamiętajmy, że uczymy się dopóty, dopóki popełniamy błędy, kiedy już ich nie popełniamy nie uczymy się niczego nowego.

Czym jest lista priorytetów? Jest to lista zadań do wykonania, które mają służyć osiągnięciu zamierzonego celu. Zadania te mają ułatwić administrowanie, zarządzanie czasem w danym dniu. Poprzez uszeregowanie pod względem ważności, osiągamy listę priorytetów. Mimo że lista ta nie jest czymś wyjątkowym, spełnia doniosłą funkcję - nie tylko pozwala efektywnie organizować pracę ale również jest doskonała metodą redukcji stresu.

Odzyskiwanie kontroli. Poczucie kontroli nad własnym życiem jest niezmiernie ważne dla zachowania dobrej kondycji psychicznej. Jej utrata często prowadzi do zaburzeń natury emocjonalnej, poczucia przeciążenia życiem, depresji. Co zrobić by ją odzyskać i utrzymać? Rozwiązanie jest niezwykle proste: zapisujemy zadania, które stoją przed nami, jeżeli są bardzo złożone- dzielimy je na komponenty. Jeżeli nadal zadania wydają się być bardzo złożone, kontynuujemy dzielenie ich na mniejsze składowe. Kiedy już wszystkie zadania uwzględniliśmy, przyjmując skalę od A (bardzo ważne) do F (nieistotne) porządkujemy je według stopnia ważności. Jeżeli zbyt wiele zadań określiliśmy jako bardzo ważne, czytamy ponownie całą listę i staramy się zredukować ich liczbę, nadając zadaniom mniejszą rangę. Kiedy ukończymy te czynność przepisujemy całą listę we właściwej, nadanej przez nas, kolejności. W ten sposób uzyskamy precyzyjny plan działania. Pozwoli on odróżnić bardzo ważne zadania od tych, które są czasochłonne zaś ich znaczenie jest znikome.

Jeżeli lista celów, które chcemy osiągnąć jest przytłaczająco długa i złożona, również warto stworzyć listę priorytetów. Sprzyja to lepszej organizacji pracy, motywuje do działania i zwiększa efektywność działań.       

Kiedy warto sporządzić taką listę? Niektórzy robią to na początku dnia, inni wieczorami, by zaplanować sobie kolejny dzień, można globalną listę ułożyć na cały rok. W gruncie rzeczy jest to mało istotne, najważniejsze - sporządzić ja w najlepszym dla NAS miejscu i czasie. Dzięki planowaniu możemy przewidzieć pewne problemy, które wyłonią się w przyszłości. Pomaga to w ich unikaniu, zapobieganiu im i przede wszystkim przygotowaniu się na ich rozwiązanie. Poczucie kontroli i panowania nad własnym życiem jest szalenie istotne. Już samo poczucie jej braku wywołuje napięcie i nieprzyjemne odczucia. Należy jednak pamiętać, że nie wszystko leży w naszej mocy i nie na wszystko mamy wpływ.

Jesteśmy istotami stadnymi. Relacje z innymi ludźmi mogą być źródłem satysfakcji i zadowolenia bądź przeciwnie - przykrości i napięć. Nie sposób przejść przez życie nie wchodząc w kontakt z innymi ludźmi, jest nam on potrzebny do życia jak powietrze. Nawet nasze sny zapełnione są jakimiś wydarzeniami związanymi z sytuacjami społecznymi.

Nasze stosunki z innymi ludzi w pewnym stopniu zależą od osobowości tych osób- niemniej jednak wpływ ten jest niewielki. Natomiast przemożny wpływ wywiera nasza postawa wobec innych- od niej zależy jak ludzie reagują na naszą osobę, na nasze zachowanie. Troszcząc się o dobre relacje pomiędzy nami a drugą osobą- pamiętajmy by uwzględniać interesy obu stron. Dobre relacje to takie, które są satysfakcjonujące, symetryczne dla nas i  partnera/rozmówcy. Jeżeli tylko my chcemy uzyskiwać korzyści w dłuższej perspektywie utracimy kontakt z innymi. Kto bowiem lubi zadawać się z cynikami, egoistami?

Aby budować harmonijne relacje z innymi ludźmi, należy pamiętać o następujących czynnikach:

- Pozytywne nastawienie do innych:
Lubimy ludzi optymistycznie, radośnie nastawionych do życia. Wiele dowodów ma chyba każdy z nas na potwierdzenie tego. Czasami uśmiech wystarczy by na problem spojrzeć z innej perspektywy i dostrzec rozwiązanie.

- Pozytywny obraz siebie:
Na pozytywny obraz siebie składa się zarówno nasz ubiór, jak i język, którym się posługujemy, mowa ciała, czy wreszcie otwarta pozycja ciała w czasie rozmowy.

- Asertywność:
Każdy ma prawo mieć własny pogląd i zaprezentować własny punkt widzenia. Jest to dalekie od agresywnego, napastliwego zachowania, które irytuje rozmówcę a niekiedy wyzwala agresję. Asertywność zapewnia nam możliwość zaistnienia w rozmowie, osoba, która nie wyraża własnych poglądów, zazwyczaj jest pomijana, nikt nie liczy się z jej zdaniem.

- Komplementy kiedy ktoś na nie zasługuje:
Jeżeli osoba wygląda lub wykonała coś, co zasługuje na uznanie, powiedzmy jej o tym. Nie obawiajmy się komplementowania innych. Usłyszana miła opinia nie tylko znakomicie poprawia nastrój ale również umacnia poczucie własnej wartości.

- Pozostawienie  rozmówcy w przyjemnym nastroju:
Dobre relacje z innymi to takie, które nie eksploatują zasobów energetycznych żadnej ze stron. Prawidłowy kontakt to wymiana- im więcej dajemy, tym więcej otrzymujemy. Zaburzone relacje to takie, które pozostawiają nas w złym nastroju, w złej formie po zakończonej rozmowie.

W walce ze stresem, istotną rolę odgrywa to co spożywamy. Zadziwiająco dużo stresu generują produkty, którymi posilamy się  w ciągu całego dnia. Poprzez konsumpcję pewnych napojów czy potraw, poddajemy nasz organizm pod wpływ stresu chemicznego.

Podobnie dzieje się wówczas, kiedy nasza dieta jest źle zbilansowana, tzn. dostarczamy sobie pewnych składników, zaś zapominamy o innych- równie ważnych. Spożywanie nadmiernych ilości kalorii prowadzi do otyłości, a to w konsekwencji obciąża serce, płuca, obniża sprawność. Dzięki właściwej, dobrze zrównoważonej diecie, możesz zminimalizować poziom stresu chemicznego.

Potężnym źródłem stresu mogą być źle zorganizowane warunki życia i pracy. Miłe, dobrze zaaranżowane otoczenie może natomiast sprzyjać redukcji stresu. Bałagan, lub jak czasem bałaganiarze to określają - artystyczny nieład, nasila tylko niepotrzebnie napięcie. Świeże powietrze, odpowiednie oświetlenie, nasłonecznienie zarówno w miejscu pracy jak i w domu, ergonomiczne meble, ograniczony hałas. Każdy z tych czynników osobno ma niewielką rolę, wszystkie razem w decydujący sposób modyfikują poziom stresu.

Po długim i wypełnionym różnymi zadaniami dniu, warto zadbać o chwilę wyciszenia, wypoczynku. Może w ciepłej kąpieli, może z ukochaną osobą na spacerze, a można też usiąść poczytać książkę, znaleźć sobie hobby. Bądźmy więc dobrzy dla siebie, zadbajmy o siebie, bo kto inny to zrobi jak nie my?

 

Aleksandra Semla-Baron

Absolwentka psychologii Uniwersytetu Jagiellońskiego