Powiedz mi, jak postrzegasz czas, a powiem Ci, kim jesteś -część II

Tagi:

autor: Aneta Barta , źródło: Plasterek.pl
brak oceny

II. Perspektywa teraźniejsza

Teraźniejszość, to chwila na to wszystko, co jest prawdziwe.

„Świat cały jest sceną:

Wszyscy mężczyźni i wszystkie kobiety

Są aktorami jedynie i mają

Wejść i wyjść. Każdy z ludzi musi

Odegrać wiele ról w stosownym czasie"

William Szekspir

Każdy z nas w okresie dziecięcym posługiwał się perspektywą teraźniejszą. Objawiało się to głównie w dążeniu do przyjemności i unikania bólu. Nasze życie zaczyna się od naturalnej koncentracji na teraźniejszości, co jest niejako dziedzictwem przeszłości i pomaga nam przeżyć. Jednakże niektórzy ludzie kontynuują koncentrowanie się na teraźniejszości i reagują tylko na te wydarzenia, które zdarzają się w ich bezpośrednim fizycznym i społecznym otoczeniu. Pewna dawka orientacji na teraźniejszość, owszem, jest niezbędna do tego, by cieszyć się życiem, ale zbyt silna może ograbić nasze życie ze szczęścia.

Racjonalne szacowanie przyszłych konsekwencji działań wymaga stabilności i konsekwencji w teraźniejszości. Im mniej człowiek może polegać na obietnicach składanych przez rząd, instytucje społeczne, czy rodzinę i przyjaciół, tym bardziej unika przyszłości i koncentruje się na teraźniejszości, tworząc świat ograniczony do tu i teraz. Ludzie zorientowani na teraźniejszość nie korzystają z podstawowego rozumowania „jeśli...., to", tzn. założenia, że określone decyzje bądź działania do czegoś się przyczyniają, do czegoś prowadzą. Ludzie zorientowani na teraźniejszość mają tendencję do tego, by mniej koncentrować się na pracy i przyjmować bardziej cyniczną postawę względem przyszłej opłacalności bieżących wysiłków. Są także bardziej nieufni wobec społeczeństwa, instytucji społecznych i rodziny.

Edward Banfield uważa, że orientacja na teraźniejszość jest charakterystyczną cechą ludzi ubogich, bądź wywodzących się z rodzin patologicznych. Twierdzi, że „nic nie może uchronić ubogich przed ubóstwem, gdyż chroniczna orientacja na teraźniejszość jest równoznaczna z wyrokiem dożywocia".

Zimbardo zupełnie się z nim nie zgadza, uważa, że orientacja na perspektywę teraźniejszą nie jest wpisana w kod genetyczny, ale jest wynikiem wyuczonych wzorców. Trudno się z nim nie zgodzić, kiedy przypomnimy sobie słynne amerykańskie powiedzenie „od zera do milionera".

Orientacja na teraźniejszość może przyjmować następujące formy:

1. Teraźniejszość hedonistyczna

Ludzie nastawieni hedonistycznie cieszą się wszystkimi rzeczami, które niosą ze sobą przyjemność i unikają wszystkich tych, które powodują przykrość. Poza pasywnym cieszeniem się życiem, hedoniści aktywnie szukają przyjemności. Organizują swoje życiowe wybory wokół działań i relacji, które są przyjemne, pobudzające, stymulujące, ekscytujące i nowe. Koncentrują się na bezpośredniej gratyfikacji. Niezależnie od wieku są impulsywni i swawolni. Ogromna radość życia i życie chwilą sprawia, że są dobrymi przyjaciółmi, kochankami i imprezowiczami. To dusze towarzystwa, z którymi czas nigdy się nie dłuży.

2. Teraźniejszość fatalistyczna

„Moją ścieżką życiową sterują siły, na które nie mam wpływu" - ten wewnętrzny głos brzmi głośno i jasno w uszach osób z fatalistycznym spojrzeniem na życie. Ich zachowanie zupełnie nie prowadzi, ani nawet nie przybliża ich o krok, do osiągnięcia rezultatów, jakich pragną. Rezygnacja i cynizm przeważają nad optymizmem i nadzieją. Wielu ludzi przyjmuje fatalistyczną perspektywę postrzegania czasu teraźniejszego ze względu na przekonania religijne, których osią jest przeznaczenie. Wierzą, że skoro, mocą boskiego planu, ich życie jest z góry zaplanowane, to cokolwiek się zdarzy i tak nie mają na to wpływu. Podejście tego typu wpływa negatywnie na zdrowie i przyszłość. Osoby takie są na ogół agresywne, depresyjne i pełne lęków. Fataliści są mało zainteresowani przyszłymi konsekwencjami podejmowanych wyborów, mają mniej energii i niższą samoocenę. Ponieważ fataliści żyją w przekonaniu o swojej beznadziejności, są także mniej sumienni, mniej stabilni emocjonalnie i po prostu mniej szczęśliwi.

3. Teraźniejszość holistyczna

Holizm to absolutna teraźniejszość, centralne pojęcie buddyzmu i medytacji, zupełnie różne od zachodniego linearnego spojrzenia na czas. Absolutna teraźniejszość zawiera w sobie zarówno przeszłość, jak i przyszłość. Teraźniejszość holistyczna daje możliwość doświadczania bycia w danej chwili, bez odwoływania się do przeszłości, czy wybiegania w przyszłość. Takie podejście do teraźniejszości doskonale oddaje starożytne, indyjskie powiedzenie;

„Dzień wczorajszy jest już sennym wspomnieniem

Dzień jutrzejszy jest jedynie wyobrażeniem

Ale dobrze przeżyty dzień dzisiejszy uczyni

Każde wczoraj snem o szczęściu, a każde jutro wyobrażeniem pełnym nadziei".

Teraźniejszość holistyczna podkreśla, jak ważne jest działanie tu i teraz, gdyż tylko w teraźniejszości może się objawiać nasza wolna wola, a więc intencjonalne działanie, które wyraża pewną myśl lub przekonanie. Ponieważ ten rodzaj perspektywy spojrzenia na czas bardziej należy do sfery filozoficznej, niż psychologicznej, nie będę się nim zajmować. Zainteresowanym osobom polecam poszukanie literatury w tym temacie, której jest naprawdę dużo, a osobiście polecam „Potęgę teraźniejszości" autorstwa Eckharta Tolla.

Co jest dobrego w życiu teraźniejszą perspektywą czasu?

- Na ogół są to ludzie radośni, szczęśliwi, umiejący czerpać z życia pełnymi garściami (wyłączając fatalistów)

- Umiejętność podziwiania i zachwytu nad naturą, zwierzętami i ludźmi wokół

- Umiejętność bycia tu i teraz

- Czerpanie ogromnej radości z improwizowanych, spontanicznych wydarzeń

- Ludzi tych cechuje ogromne zaangażowanie w proces, a nie w jego rezultat. Potrafią bez reszty zaangażować się w jakieś działanie, chociaż rzadko kiedy doprowadzają je do końca.

Co jest negatywnego w życiu, teraźniejszą perspektywą czasu?

- „Żyj szybko, umrzyj młodo i pozostaw po sobie dobrze wyglądające zwłoki" - to kwintesencja negatywnej strony perspektywy zorientowanej na teraźniejszość

- Agresywność, skłonność do ryzyka, działanie bez względu na przyszłe konsekwencje, brak umiejętności analizy zysków i strat, nieumiejętność odraczania gratyfikacji.

- Zaniedbywanie własnego zdrowia: brak wizyt kontrolnych, niezdrowe odżywianie, brak umiejętności odpoczynku, nieregularny sen.

- Duża łatwość wpadania w uzależnienia od: alkoholu, narkotyków, seksu, jedzenia, hazardu...

- Niebezpieczne, zagrażające życiu zachowania: prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu, kaskaderska jazda na rowerze czy motocyklu, uczestniczenie w wyścigach samochodowych...

Dlaczego warto równoważyć perspektywę teraźniejszości?

Teraźniejsza perspektywa czasu ograbia człowieka z ambicji oraz potrzeby samorealizacji i osiągnięć. Całkowita koncentracja na chwili obecnej działa jak klapki na oczach konia. Perspektywa widzenia ograniczona jest do małego skrawka rzeczywistości. Radość bieżącą chwilą jest bardzo ważna, pozwala docenić smak życia, ale nie powinna przysłaniać tego, co przed Tobą. Kiedy zmodyfikujesz swoją perspektywę czasu, zyskasz większą równowagę i uwolnisz się od wyuczonych skłonności, uniemożliwiających Ci zrealizowanie pełni swojego potencjału.

III. Perspektywa przyszła

Przyszłość, to jutro przez pryzmat dnia dzisiejszego.

„Czas wędruje różnym krokiem z różnymi osobami.

Mógłbym ci powiedzieć z kim Czas idzie stępa,

z kim biegnie truchtem, z kim pędzi galopem

i z kim nie porusza się wcale"

William Szekspir

Przyszłości nigdy nie doświadczamy w sposób bezpośredni. Jest konstruowanym psychologicznie stanem umysłu. Przyszłość, skrojona z naszych nadziei, lęków, oczekiwań i aspiracji, jest zasadniczym rusztowaniem dla odnoszenia sukcesów w szkole, biznesie, sztuce czy sporcie. Osoby o przyszłościowej perspektywie czasu spoglądają na przeszłość jak na magazyn błędów do naprawienia oraz sukcesów do powtórzenia, a na teraźniejszość jak nic nie znaczące mgnienie oka. Dla osób zorientowanych na przyszłość, największe znaczenie ma ich praca, uważają ją za źródło ogromnej radości. Oczekiwane w dniu jutrzejszym zyski i straty są dla nich paliwem napędowym dla dzisiejszych działań i decyzji. Gratyfikacja odroczona w celu uzyskania większej nagrody jest zawsze preferowanym rozwiązaniem. Osoby takie żyją niejako w swoich umysłach, wyobrażając sobie siebie odnoszącego sukcesy i odbierającego nagrody.

Nikt nie rodzi się z przyszłościową perspektywą postrzegania czasu. Nie ma genów, które popychałyby ludzi do przyszłościowej sfery czasowej. Stajemy się zorientowani na przyszłość dzięki urodzeniu się we właściwym miejscu i czasie.

Warunki sprzyjające perspektywie przyszłościowej:

Życie w klimacie umiarkowanym - planowanie i modyfikowanie zmian związanych z dostosowaniem się do zmieniającej się pogody
Życie w stabilnej rodzinie, społeczeństwie i kraju - istniejąca stabilność umożliwia dokonywanie pewnych oszacowań. Stabilne, pewne otoczenie i godni zaufania ludzie, pozwalają z nadzieją patrzeć w przyszłość.
Zdobywanie wykształcenia - szkoły uczą odraczania gratyfikacji, wyznaczania celów, analizy zysków i strat oraz abstrakcyjnego myślenia. Edukacja może być obozem treningowym, na którym przygotowuje się teraźniejsze dzieciaki do stania się przyszłościowymi dorosłymi.
Bycie młodym dorosłym lub osobą w średnim wieku
Posiadanie pracy - posiadanie pracy nadaje każdemu dniu strukturę temporalną oraz narzuca samodyscyplinę. Praca daje możliwość osobistego rozwoju, realizacji własnych ambicji oraz osiągnięcia bezpieczeństwa finansowego i niezależności. Wszystko to rozwija silne przyszłościowe perspektywy postrzegania czasu.
Regularne wykorzystywanie technologii
Odnoszenie sukcesów
Posiadanie modeli ról zorientowanych na przyszłość - przyszłościowi rodzice przeważnie wychowują przyszłościowe dzieci
Odzyskanie zdrowia po chorobie w wieku dziecięcym - przekuwanie trudności w orientację na przyszłość

Co jest dobrego w życiu przyszłościową perspektywą czasu?

- Dbanie o swoje zdrowie: chodzenie na wizyty kontrolne, zdrowe odżywianie, rzadkie uzależnienia, mniejsza depresyjność z racji nie rozpamiętywania przykrych wydarzeń, najlepsze radzenie sobie ze stresem

- Dłuższe życie

- Niewielka możliwość bycia zaskoczonym: robienie niezbędnych planów, umiejętna organizacja czasu, umiejętność przewidywania

- Zabieranie się do wszystkiego z wyprzedzeniem i kończenie na czas

- Dotrzymywanie danego słowa, bycie osobą wiarygodną, brak konieczności kłamania i wykręcania się

- Lepsze zarobki i pewniejszy sukces oraz bogactwo; lepiej wykształceni, oszczędniejsi, pracowitsi

- Wytrwałość i umiejętność uczenia się na własnych błędach

Co jest złego w życiu, przyszłościową perspektywą czasu?

- Zbytnie uleganie presji czasu

- Wykorzystywanie zaoszczędzonego czasu do jeszcze większej ilości pracy

- Mniej czasu na bycie z rodziną i przyjaciółmi

- Brak radości z codziennych przyjemności

- Nadmierna skłonność do perfekcjonizmu

Dlaczego warto równoważyć perspektywę przyszłościową?

Nasze własne oczekiwania oddziałują i determinują nasze zachowanie. Oczekiwania siłą rzeczy osadzone są w przyszłości i aby mogły oddziaływać na nasze zachowanie, muszą nabrać charakteru teraźniejszego. Dlatego nie można planować przyszłości omijając teraźniejszość, bo kiedy to zrobimy, umknie nam cała radość z oczekiwanych rezultatów. Maciej Stuhr w swojej wypowiedzi dla listopadowego Sensu powiedział „... Chcę być w zgodzie z czasem - nie czekać na coś, co ma się zdarzyć i nie tęsknić za czymś, co było, bo inaczej tracę to, co jest". Myślę, że słowa te mogą być doskonałym mottem dla ludzi o przyszłościowej perspektywie czasu.

Aneta B. Aneta Barta